Mechanizm transferu zysków poprzez zaniżanie lub podwyższanie cen zakupu i sprzedaży towarów i usług polega na sztucznej manipulacji tymi cenami. Podobnie można manipulować kosztami utrzymania, fikcyjnie je zaniżając lub podwyższając. Inaczej mówiąc, koszty obrotu towarowo-usługowego oraz utrzymania mogą być różnicowane dla określonych kontrahentów, którzy zazwyczaj są ze sobą powiązani. Stopień powiązań podmiotów występujących w oazach podatkowych zależy od ich formy. A oto podstawowe spośród nich:
Spółka handlowa. Nie należy się dać zwieść określeniu handlowa. Setki tego typu spółek istnieją w Andorze, Liberii czy innych oazach, korzystając z lokalnych przywilejów przysługujących spółkom handlowym. Tymczasem spółki te nie tylko pośredniczą w kupnie – sprzedaży, ale i prowadzą działalność usługową i produkcyjną. Spółka holdingowa. Spółki te wiążą się z posiadaniem akcji, wkładów bankowych, papierów wartościowych czy nieruchomości. Są one również wykorzystywane dla prowadzenia działalności handlowej lub biernego zarządzania wkładami. W oazach nie zwraca się szczególnej uwagi na fakt, czy działalność i forma organizacyjna tych spółek odpowiada ich nazwie. Wynika to m. in. stąd, że spółki holdingowe korzystają z dalej idących preferencji niż spółki handlowe.
Jednym z powodów korzystania z rajów podatkowych jest unikanie i uchylanie się od podatków. Unikanie podatków polega na redukowaniu w sposób sztuczny odpowiedzialności podatkowej do takiego poziomu, w którym opodatkowanie jest najniższe.
Ma wówczas miejsce dopasowanie konkretnej sytuacji do sytuacji najkorzystniejszej dla podatnika.
Można też sztucznie ukształtować sytuację podatnika, dokonując np. pozornego podziału gospodarstwa rolnego pomiędzy członków rodziny właściciela. Można legalnie zmniejszyć rozmiary działalności produkcyjnej lub usługowej czy zmienić lokalizację.
Unikanie różni się od siebie w różnych krajach w zależności od przepisów prawa podatkowego, jakie w nich obowiązują. Wspólną cechą tego procederu jest natomiast wykorzystywanie możliwości w ramach istniejących przepisów, dzięki którym mniejsza jest zarówno odpowiedzialność podatkowa, jak i podatek:
1) dochód może być zamieniony w kapitał lub zyski kapitałowe dzięki wykorzystaniu mechanizmu dywidend;
2) płatność za towary lub usługi może być dokonywana efektywnie w formie pożyczek, czasami nieoprocentowanych;
3) wykorzystanie współwłasności prawnej, dochodów lub aktywów, które mogą być przekazane w ręce osoby korzystającej ze zwolnienia podatkowego lub opodatkowanej niższymi stawkami;
4) kapitał spółki może być gromadzony w formie pożyczek, dzięki czemu opodatkowanie jest mniej dolegliwe itp. Uchylanie się od podatku jest zawsze działaniem nielegalnym, sprzecznym z prawem podatkowym. Może ono polegać np. na składaniu fałszywych zeznań podatkowych. Uchylanie się od opodatkowania jest z prawnego punktu widzenia przestępstwem, z którym wiąże się odpowiedzialność karna. Jest ono dokonywane w różnych formach i przy użyciu różnych metod.
Oazami są przede wszystkim kraje o niewielkiej i często ubogiej ludności oraz małej powierzchni. Zgodnie z terminologią stosowaną przez ONZ, nazywa się je mikropaństwami.
Znikomość własnych źródeł podatkowych, związana z małą liczbą ludności, brak własnych surowców, niewłaściwe proporcje pomiędzy podstawowymi sektorami ekonomicznymi, niewielka aktywność gospodarcza skłania mikropaństwa do szukania innych możliwości pomnażania dochodów publicznych. Taką możliwość wiele z nich upatrzyło sobie w rozwoju sektora usług finansowych. Pozyskiwanie kapitału zagranicznego przejawia się w przychylnym ustawodawstwie podatkowym oraz liberalnym ustawodawstwie dewizowym. Dodatkowo oferowany jest bogaty wachlarz usług bankowych.
Decyzje o niskim opodatkowaniu mają często charakter polityczny. Zmierzają one do tego, aby kraje słabo rozwinięte gospodarczo mogły równoważyć własny niedorozwój ekonomiczny poprzez przyciąganie i prowadzenie na swoim terenie międzynarodowej działalności finansowej. Przyczyną niskich podatków w mikropaństwach jest również mała wydajność źródeł fiskalnych. Znikome dochody ludności oraz skromne majątki w tych krajach uniemożliwiają uzyskiwanie przez budżet państwa znaczniejszych wpływów. W konsekwencji ma miejsce raczej opodatkowanie działalności finansowej i handlu międzynarodowego.
Ideałem dla każdego przedsiębiorcy jest prowadzić działalność gospodarczą w takim systemie podatkowym, w którym nie ma w ogóle podatków lub są one niewielkie, ponieważ wysokie podatki i biurokratyczne przeszkody są często największym hamulcem dynamicznego rozwoju prywatnych przedsiębiorstw.
Wiele krajów świata, aby osiągnąć znaczny rozwój gospodarczy, spełniło ten przyjemny sen, w związku z czym usunęło szereg biurokratycznych przeszkód, a następnie zredukowało lub zlikwidowało jakiekolwiek formy podatków bezpośrednich odnoszących się do określonego prawnego typu spółek, lub form rezydencji (stałego pobytu). W ostatnich dziesięcioleciach nastąpił niewiarygodny rozwój „rajów podatkowych”, które poprzez likwidowanie ograniczeń i liberalizację jurysdykcji zwabiły zagranicznych inwestorów, którym bez tych udogodnień byłoby ciężko w takim miejscu rozwinąć biznes.
Z biegiem czasu wiele krajów takich jak Kajmany, Bahamy stało się znaczącymi centrami finansowymi, w odróżnieniu od przeszłości, kiedy to czerpały korzyści przede wszystkim z produkcji trzciny cukrowej oraz niezbyt rozwiniętego przemysłu turystycznego. Przypływ kapitału do tych miejsc spowodował zainteresowanie się nimi banków, trustów i zakładów ubezpieczeniowych, które chciały znaleźć się w centrum zainteresowania, toteż nikogo nie dziwi, że w wielu, przede wszystkim karaibskich „rajach” znajdują się filie najbardziej znanych na świecie instytucji finansowych zarządzających wielomiliardowymi majątkami klientów tęskniących za usługami, których kontynentalne banki nie mogą zaoferować, a jeśli już to za wysoką opłatą.
Co doprowadziło tak wiele krajów do zmian przepisów podatkowych i istotnego zliberalizowania jurysdykcji w zakresie gospodarczym? Przede wszystkim dążenie do przyciągnięcia kapitału zagranicznego, który przy braku tego rodzaju udogodnień nie miałby najmniejszych powodów, aby skierować wzrok na te właśnie obszary. Po drugie kapitał zagraniczny staje się źródłem zysku rezydujących na miejscu spółek, które oferują mu swoje usługi. W ten sposób dochodzi do szybkiego rozwoju specjalistycznych usług finansowych, których kapitał zagraniczny wymaga lub potrzebuje w swojej działalności handlowo-inwestycyjnej.
Podatek od spadku i darowizn – opodatkowujący majątek, wymierzony od przyrostu substancji majątkowej nabytej w sposób nieodpłatny. Podatek uregulowany jest ustawą z 28.07.1983 r. o podatku od spadków i darowizn i przepisami wykonawczymi do ustawy. Opłacają go osoby fizyczne.
W konstrukcji prawnej podatku od spadku i darowizn istotny jest podział nabywcy rzeczy lub praw majątkowych na tzw. Grupy podatkowe. Zaliczenie do jednej z trzech grup następuje na podstawie osobistego stosunku osoby nabywcy wobec spadkobiercy lub darczyńcy i posiada istotne znaczenie dla wysokości obciążenia podatkowego.
Różnice miedzy grupami podatkowymi następuje zarówno pod względem skali podatkowej, stopnia progresji, kwoty wolnej od opodatkowania oraz zakresu ulg podatkowych. Obowiązek uiszczenia podatku ciąży na nabywcy własności rzeczy i praw majątkowych (spadkobiercy, zapisobiorcy), a w przypadku darowizny obowiązek ciąży solidarnie na obdarowanym i darczyńcy.
Podstawę opodatkowania stanowi czysta wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych tj. wartość uzyskana po potrąceniu długów i ciężarów. W ustawie określona jest kwota wolna od podatku. Ustawa przewiduje szereg zwolnień od podatku, jak również ulgi, szczególnie dotyczące określonej polityki mieszkaniowej. Wysokość podatku od spadku i darowizn ustala się w zależności od grupy podatkowej, do której zaliczany jest nabywca. Ustalone zostały 3 grupy podatkowe. Obliczenie i pobór podatku od darowizn jest z reguły obowiązkiem notariusza, który jest płatnikiem podatku. Ustawa z 10 grudnia 1993 r. o finansowaniu gmin przekazuje podatek od spadku i darowizn gminom, jako ich dochód własny.
W Polsce jest około 5 mln psów, których właściciele powinni płacić roczną opłatę sanitarną zwaną podatkiem od posiadania psów. Szacowane wpływy od wszystkich posiadaczy psa mogłyby zasilić budżet gmin łącznie kwotą 100 mln zł. W praktyce jednak wpływy te stanowią mniej niż pół procentu ogólnych dochodów własnych danej jednostki samorządowej co częściowo wynika z dużej liczby psów utrzymywanych w celu pilnowania gospodarstw rolnych, a częściowo z braku jakiejkolwiek ewidencji płatników tego podatku. W Ostrowie Wielkopolskim, na przykład, kontrola płatności podatków za czworonogi odbywa się przy okazji kontroli nieruchmości lub kontaktów ze służbami weterynaryjnymi, które dokonują szczepień zwierząt. Zdarza się to jednak bardzo rzadko i regułą jest poleganie na uczciwości podatników.
Podatek od posiadania psów – zgodnie z art. 13 ustawy z dnia 12.01.1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych podatek od posiadania psów obowiązane są opłacać osoby fizyczne posiadające psy, chyba, że są zwolnione od tego podatku przez ustawę lub przez uchwałę podjętą przez radę gminy. Zwolnieni na mocy ustawy od wspomnianego wyżej podatku są m.in. członkowie personelu przedstawicielstw dyplomatycznych i urzędów konsulowych, osoby posiadające psy, będące pomocą dla ludzi kalekich, podatnicy, którzy ukończyli 70 lat i prowadzą samodzielnie gospodarstwo domowe, a także ci którzy utrzymują psy w celu pilnowania gospodarstwa rolnego i stad na pastwiskach.
Podatek od środków transportowych – podatek ten uregulowała ustawa z 12 stycznia 1991 r o podatkach i opłatach lokalnych. Podatkowi od środków transportowych podlegają pojazdy samochodowe, ciągniki, przyczepy, motorowery, a także wyposażone w silniki jachty promy i łodzie.) Obowiązek podatkowy ciąży na osobach fizycznych i osobach prawnych będących właścicielami środków transportowych, a także na jednostkach organizacyjnych nie mających osobowości prawnej, na które środek transportowy jest zarejestrowany.
W związku z nowelizacją ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, wchodzące w życie 1 stycznia 1997 r. ustalenie rocznych stawek kwotowych w zakresie omawianego podatku nie jest już dokonywane w drodze rozporządzenia MF, lecz w drodze uchwały rady gminy. Rada gminy określa, w drodze uchwały, wysokość stawek podatku od środków transportowych, z tym, że roczna stawka podatku od jednego środka transportowego nie może przekroczyć wymienionej w ustawie granicy. Przy określaniu stawek rada gminy powinna uwzględnić rodzaj środka, pojemność skokową silnika lub moc silnika, ładowność, masę całkowitą, a ponadto może uwzględnić wiek albo wartość środka transportowego.
Podatek leśny – konstrukcja podatku leśnego określona jest w ustawie z dnia 28 września 1991 r. o lasach,) która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1992 r. Podatek ten w swojej istocie i konstrukcji zbliżony jest do podatku rolnego. Nie jest to jednak podatek przychodowy, ponieważ fakt, z którym ustawodawca łączy powstanie obowiązku podatkowego w tym podatku polega na posiadaniu lasu, nie zaś na odnoszeniu z niego pożytków lub za prowadzenie gospodarki leśnej jako działalności gospodarczej, w tym sensie las jest wartością majątkową.
Opodatkowaniu podatkiem leśnym podlegają wszystkie lasy z wyjątkiem lasów nie związanych z gospodarką leśną, zajętych na ośrodki wypoczynkowe, działki budowlane, rekreacyjne i wyłączonych decyzjami administracyjnymi z gospodarki leśnej na cele inne niż leśne. Lasy nie objęte podatkiem leśnym podlegają podatkowi od nieruchomości. Obowiązek podatkowy w zakresie podatku leśnego ciąży na osobach fizycznych, osobach prawnych, jednostkach organizacyjnych nie mających osobowości prawnej, które:
– są właścicielami albo samoistnymi posiadaczami lasów lub – posiadają lasy stanowiące własność- Skarbu Państwa lub gminy na podstawie zawartej umowy lub innego tytułu prawnego, a także bezumownie. Obowiązek podatkowy w podatku leśnym od lasów pozostających w zarządzie Lasów Państwowych oraz wchodzących w skład Zasobu Własności Skarbu Państwa ciąży na nadleśnictwach i na jednostkach organizacyjnych Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, faktycznie władających lasami. Od opodatkowania zwolnione są obligatoryjnie lasy z drzewostanem w wieku do 40 lat, lasy wchodzące w skład rezerwatów przyrody i parków narodowych, lasy ochronne, oraz lasy wpisane do rejestru zabytków. Ponadto, rada gminy może wprowadzić w drodze uchwały inne zwolnienia niż przewidziano w ustawie. Konstrukcja podstawy opodatkowania jest stosunkowo złożona. Stanowi je liczba hektarów przeliczeniowych ustalona na podstawie powierzchni głównych gatunków drzew w drzewostanie i klas bonitacji.
